نهر وادى الكبير كه هفده طاق ( دهانه ) قوسى شكل دارد و فاصلهء ميان هر دو قوس پنجاه وجب است و در هر دو سوى پل پوششهايى دارد كه به اندازهء يك قامت است . ارتفاع پل از سطح آب تا بالاى آن در هنگام كم آبى سى ذراع است . نزديك پل وادى رصيف قرار دارد . بر اين وادى سدى ساخته‌اند كه از سنگهاى قبطى ( مصرى ) است و ستونهاى سخت آن از نوعى مرمر است . بر روى اين سد سه آسياب قرار دارد . از قرطبه تا قصر الزهراء پنج ميل فاصله است . قرطبه بارويى دارد كه ويرانه‌هاى كاخ قديم روميان در آن ديده مىشود . در اين شهر ، خانواده‌هايى از بازماندگان روميان قديم به سر مىبرند كه تعداد آنها اندك است . قرطبه ساختمانهاى چند طبقه دارد و طرز قرار گرفتن خانه‌ها چنان است كه بام يك رديف از خانه‌ها ، حياط خانه‌هاى رديف بالا و بام خانه‌هاى رديف بالا ، حياط خانه‌هاى رديف بالاتر است . بنابراين ، شهر از سه بخش پايينى و ميانى و بالايى تشكيل شده است . « 1 » در 462 ق / 1070 م در زمان فرمانروايى المعتمد عبادى ، قرطبه ضميمه اشبيليه شد و معتمد پسر خود ، عبّاد ملقب به سراج الدوله ، را به امارت قرطبه فرستاد ؛ ولى در 467 ق / 1075 م قرطبه به دست المأمون بن ذو النون افتاد ؛ البته پس از مرگ وى ، قرطبه دوباره جزء قلمرو مملكت اشبيليه درآمد . « 2 » در 484 ق / 1091 م مرابطون ، قرطبه را به عنف تصرف كردند و فتح بن المعتمد را كه از شهر دفاع مىكرد كشتند و سرش را بر نيزه كردند . « 3 » در 496 ق / 1102 م كه يوسف بن تاشفين ، امير مرابطين ، براى آخرين بار به اندلس آمد ، شهر قرطبه پايتخت حكومت آنان در اندلس بود . « 4 » در آغاز سال 503 ق / 1109 م به فتواى فقهاى مالكى مرابطين ، مبنى بر وجوب گردآورى و سوزاندن كتاب احياء علوم الدين امام ابو حامد غزّالى ، امير المسلمين على بن يوسف بن تاشفين فرمان داد تا نسخ كتاب را گرد آوردند و در صحن مسجد جامع قرطبه در برابر در غربى مسجد آتشى افروختند و كتابها را كه به روغن آغشته بودند آتش زدند . « 5 »

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 519 و 574 . ( 2 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 59 . ( 3 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 354 . ( 4 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 38 . ( 5 ) . البيان المغرب ؛ ج 4 ، ص 59 .